De persoonlijkheids-typering op basis van het enneagram is langzamerhand een vrij bekende methode, er zijn veel boeken over geschreven, er zijn internationale organisaties en het internet bevat veel informatie over dit systeem, dat door Oscar Ichazo werd toegeschreven aan oude soefi-wijzen. Het systeem geeft een aardig inzicht in hoe onze persoonlijkheid (ons ego, ons masker, ons karakter) is geprogrammeerd, welke drijfveren, remmingen, frustraties en automatische reactiepatronen er bij ieder van de 9 persoonlijkheidstypes horen. Voor een deel zijn dat, leert het enneagram, vrij onbewuste reacties op prikkels en situaties, vastgelegd in neurale patronen gebaseerd op jeugdervaringen. Als we ons daar bewust van worden, begrijpen we vaak beter ons gedrag en kunnen ook proberen los te komen van die automatismen en ons gedrag wat aan te passen.
De grote beperking van het systeem is dat het betrekking heeft op onze buitenlaag, op ons gedrag vanuit ons masker en weinig zegt over de diepere lagen, over de onderbewuste patronen, over wat we wel als het innerlijk kind kunnen aanduiden. Veel problemen, psychisch, emotioneel of fysiek komen voort uit innerlijke spanningen tussen die lagen en het ego of masker. Ooit hebben we ons masker met een min of meer te duiden enneagram type opgebouwd als verdediging tegen de buitenwereld, als masker om ons innerlijk kind te beschermen. In de loop van ons leven zijn we gaan geloven dat we dat masker zijn, maar daaronder ligt dus nog een “echtere” laag, waar we moeilijk bij kunnen komen. Toch is dat innerlijk kind erg belangrijk, en effectieve therapie, die niet alleen symptomatisch werkt maar ook de oorzaken zoekt en aanpakt, mag dus niet beperkt blijven tot sleutelen aan het masker. Veel therapie-vormen blijven aan de oppervlakte, kunnen daar symptomatisch wel wat bereiken en dan kan het enneagram een prima hulpmiddel zijn, maar doen feitelijk niet meer dan het masker of de persoonlijkheid wat aanpassen. Op korte termijn kan dat goed werken, zorgen voor gedragsaanpassingen die het functioneren verbeteren, maar fundamenteel de onderliggende oorzaken niet aanpakken.
Nu valt er, met wat moeite, ook wel een enneagramtype te bepalen voor het innerlijk kind. Dat is lastig, omdat we nu eenmaal gewoonlijk niet in die innerlijk kind staat zijn, alleen in bijzondere omstandigheden hebben we contact met de oorspronkelijke lagen van ons 'zijn'. Via regressie, hypnose, droomanalyse, shamanistische technieken maar ook kijken naar foto's en beelden van het jonde kind, is het evenwel mogelijk om toch een indruk te krijgen van het enneagramtype van het innerlijk kind. Dat is in het algemeen minder uitgesproken, het is eerder een rustige oerkeuze dan de meer uitgesproken types in het masker, die tenslotte meer een beschermende en verdedigende achtergrond hebben. Het kind, dat in eerste instantie toch de diepere lagen van de moeder voelt, in de baarmoeder en tijdens en na de geboorte, is in eerste instantie een soort door het eigen levensdoel (het innerlijke kind enneagram) gekleurde reflector. Het reflecteert het gedrag en vooral de projecties van de ouders, die op een of andere manier iets met dat kind willen, hun eigen ambities of tekortkomingen op die manier overdragen, en die dan ook weer terugzien in het zich ontwikkelende masker, de persoonlijkheid van het kind. Dat verbergt dan, meestal zeer effectief, het innerlijk kind, dat echter nog wel aanwezig is, misschien met een wat beschadigde of gewonde buitenlaag, maar met een eigen enneagramtype, dat meestal afwijkt van dat van het masker. Een innerlijk kind 8 is minder bazig en meer intuïtief, een 4 meer creatief dan dramatisch.
We hebben dus (tenminste, sommige mensen hebben meer maskers of subpersoonlijkheden) twee enneagramtypes, één voor ons masker, één voor ons innerlijk kind. In de gebruikelijke enneagram studies en boeken wordt hier overigens totaal aan voorbij gegaan, met richt zich alleen op de uiterlijke persoonlijkheid. Zelfs waar men gebruik wil maken van het enneagram voor spirituele verdieping komt dat meestal neer op het bijschaven van het masker, op het minder manifest maken van de ergerlijke trekjes van een bepaald type. Spiritualiteit heeft echter meer te maken met 'echt' worden, in contact komen met de diepere lagen, het innerlijk kind en de ziel, met het helemaal afleggen van het masker en het diepe, hogere zelf her-ontdekken.
Kijken naar de twee enneagramtypes kan veel verklaren; innerlijke conflicten, onbewuste sabotage, oorzaken van klachten en ziektes kunnen dan aan Daarbij lijkt er, op het eerste gezicht, geen duidelijke of systematische relatie te leggen tussen het enneagramtype van het innerlijk kind en dat van het masker. Het aardige van het enneagram is dat er een vrij helder systeem achter zit, de drie zijnstoestanden, de drie expressiemodes, de onderlinge verbanden met het 1/7 (142857) lijnenpatroon, het heeft iets elegants. Het zou mooi zij als er een systematisch verband zou zijn tussen het enneagramtypes van het innerlijk kind en van het masker, maar helaas, ik heb dat nooit kunnen vinden. Wel is me nu duidelijk, hoe vanuit het enneagramtype van het innerlijk kind, dat je zou kunnen zien als de blauwdruk van de ziel, als de basis van deze incarnatie, het masker enneagram ontstaat in relatie met het enneagramtype van de ouders of opvoeders. Dat is helaas geen eenvoudig patroon, want zeker als er twee ouders zijn moet het kind een effectief verdedigings- of afschermingsgedrag en dus masker-enneagramtype ontwikkelen in relatie met de types van die twee ouders. Zelfs waar er maar één fysiek aanwezige ouder is, heeft het gemis van de ontbrekende ouder toch nog invloed.
Het enneagramtype van iemand is dus de resultante van het enneagramtype van z'n innerlijk kind en dat van het masker van de ouders, in de diepte ook nog met het innerlijk kind van die ouders. Een heel complex verhaal dus, geen een-tweetje en daarom in de therapie- of analysepraktijk ook geen gemakkelijke weg. Toch zijn er situaties, waarin deze aanpak nuttig is. Het inzicht kan bijvoorbeeld helpen om bijvoorbeeld de verschillen tussen kinderen in een gezin te verklaren en ruzies of geschillen tussen hen te analyseren. Ieder van hen heeft een ander masker moeten opbouwen om de eigenheid van het kind te beschermen en, want zo zitten we ook in elkaar, om z'n zin te krijgen, aandacht, eten, liefde. Zo een plaatje van een gezin, met de ouders, wordt zo een vrij complex samenstel van kind en masker eigenschappen, maar biedt wel het kader, om niet alleen de enneagram-aanpak, maar ook andere modellen van ons gedrag met elkaar te correleren. Het Human Design Systeem van Ra Uru Hu bijvoorbeeld, het enige astrologische systeem dat duidelijk onderscheid maakt tussen design (oorsprong) en persoonlijkheid, kan zo in verband worden gebracht met de karakter-typology.
Ir. L. sala april 2012